Bezpieczeństwo na jachcie – przegląd najważniejszych zasad

Pełną odpowiedzialność za bezpieczeństwo jachtu, całej załogi i przestrzeganie przepisów żeglugowych ponosi kapitan. Niezależnie od tego, czy interesuje Cię czarter bez patentu, czy masz pełne uprawnienia na większe jednostki, każdy rejs po mazurskich jeziorach wymaga jednej osoby, która ma pełną kontrolę nad tym, co dzieje się na pokładzie i na wodzie.

Kapitan odpowiada za bezpieczeństwo zarówno przed wypłynięciem z portu, jak i podczas całego rejsu. Zanim jacht motorowy lub żaglowy opuści nabrzeże, trzeba sprawdzić stan techniczny jednostki: olinowanie, pracę silnika, instalacje pokładowe i dostępność sprzętu ratunkowego. Równie ważny jest krótki instruktaż dla załogi. Każdy powinien wiedzieć, gdzie znajduje się sprzęt asekuracyjny, gaśnica i apteczka oraz co robić w razie pożaru albo ewakuacji.

Zrozumienie roli kapitana to punkt wyjścia. Kolejny krok to świadomość realnych zagrożeń, z którymi można spotkać się na mazurskich jeziorach.

Jak naprawdę wyglądają wypadki na mazurskich jeziorach?

Statystyki Mazurskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego pokazują dość konkretny obraz sytuacji. W sezonie 2023, od czerwca do września, ratownicy interweniowali 253 razy i udzielili pomocy 722 osobom. Spora część interwencji dotyczy osób znajdujących się pod wpływem alkoholu. Nie trzeba tłumaczyć, że po używkach gorzej oceniamy odległość, słabiej manewrujemy i wolniej reagujemy na zagrożenie. Na jeziorach bardzo szybko przekłada się to na ryzyko wypadku.

Drugim częstym problemem jest zmęczenie. Długi dzień na wodzie, słabsza pogoda i brak odpoczynku potrafią mocno obniżyć koncentrację. Najtragiczniejszą konsekwencją takich błędów jest wypadnięcie za burtę albo znalezienie się w wodzie po urazie. W takiej chwili liczą się sekundy, ale żeby pomóc, trzeba najpierw rozpoznać zagrożenie.

Podstawy bezpieczeństwa na jachcie – jak rozpoznać tonącą osobę?

Tonięcie nie wygląda tak, jak w filmach. Tonący zazwyczaj nie krzyczy i nie macha dramatycznie rękami. Najczęściej to cichy, krótki proces: ciało ustawia się pionowo w wodzie, nogi prawie nie pracują, a twarz tylko na chwilę wynurza się nad powierzchnię. Jeśli widzisz kogoś w takiej sytuacji, trzeba działać natychmiast.

Dane MOPR pokazują też, że część wypadków dotyczy osób, które potrafiły pływać. Główne przyczyny to hipotermia albo uraz mechaniczny – na przykład uderzenie bomem, niefortunny upadek na pokładzie czy mocne szarpnięcie żagla. Każdy, kto żegluje po Mazurach, powinien brać takie scenariusze pod uwagę.

Co każdy żeglarz powinien mieć na sobie?

Kamizelka asekuracyjna 50N lub kamizelka ratunkowa o wyporności minimum 100N to podstawowy element każdego rejsu i jednocześnie obowiązkowe wyposażenie dla załogi. Warto pamiętać, że kamizelka ratunkowa ma duży kołnierz i asymetrycznie rozmieszczoną piankę, dzięki czemu potrafi obrócić nieprzytomną osobę twarzą do góry.

Coraz popularniejsze są również kamizelki pneumatyczne. Żeglarze cenią je za wygodę, bo nie ograniczają ruchów podczas pracy na pokładzie. Przed wypłynięciem trzeba jednak koniecznie sprawdzić nabój i ogólny stan kamizelki. W warunkach śródlądowych ogromne znaczenie ma także sposób poruszania się po jachcie: jedna ręka dla jachtu, druga dla siebie. Do tego dochodzi odpowiednie obuwie z miękką, jasną podeszwą, które ogranicza ryzyko poślizgnięcia i wypadnięcia za burtę.

Sprzęt ratunkowy na rejsie żeglarskim

Każdy jacht pływający po Mazurach powinien mieć koło ratunkowe, najczęściej z twardego tworzywa wypełnionego pianką poliuretanową, z linką holowniczą i gwizdkiem. Koło musi wisieć w miejscu łatwo dostępnym, tak aby w razie potrzeby można je było od razu rzucić za burtę. Równie ważna jest nietonąca linka ratunkowa, zwykle w jaskrawym kolorze i o długości około 30 metrów. Miejsce jej przechowywania trzeba zapamiętać wcześniej, bo w stresie nie ma czasu na szukanie końcówki liny.

Na pokładzie przydają się również zapasowe liny manewrowe, które można wykorzystać do holowania innej jednostki albo asekuracji załogi. Jacht powinien mieć także sprawne knagi lub ucha holownicze. Nie zapominajmy o odbijaczach – to one amortyzują kontakt z nabrzeżem i z innymi jednostkami podczas cumowania.

Gaśnice, apteczka i podstawowe wyposażenie na pokładzie

Gaśnica to jeden z tych elementów, które najłatwiej zignorować, a których naprawdę nie wolno lekceważyć. Na zwykłym jachcie czarterowym na Mazurach wymagana jest co najmniej jedna gaśnica proszkowa 2 kg, choć w praktyce rozsądniej mieć dwie. Jeszcze przed rejsem kapitan powinien pokazać załodze, gdzie się znajdują i jak ich użyć.

Równie ważna jest dobrze wyposażona apteczka. Jeśli masz wątpliwości, co jeszcze spakować przed rejsem, zajrzyj do naszego tekstu Co zabrać na rejs żeglarski na Mazurach?. W samej apteczce powinny znaleźć się środki do opatrywania ran, bandaże, środki dezynfekujące, maści na oparzenia słoneczne i podstawowe usztywnienia. Warto mieć też leki na chorobę lokomocyjną. Dodatkowym wsparciem jest w pełni naładowany telefon w wodoodpornym etui, bo numer 112 działa z każdej sieci. Po zmroku przydają się także wodoodporne latarki i podstawowe światła awaryjne.

Co sprawdzić przed wypłynięciem w żeglugę?

Zanim jacht opuści port, warto przejść przez prostą listę kontrolną:

stan techniczny kadłuba i silnika,
poziom paliwa i oleju,
stan i kompletność sprzętu ratunkowego,
aktualną prognozę pogody,
wstępnie zaplanowane porty schronienia na trasie,
krótki instruktaż bezpieczeństwa dla całej załogi.

Szczegółowy przegląd dobrze zacząć od jednostki i silnika. Pisaliśmy o tym szerzej także w naszym tekście Czarter jachtu – kompletny przewodnik. Warto wejść pod pokład, sprawdzić, czy nie ma przecieków, ocenić poziom paliwa i oleju oraz uruchomić silnik jeszcze przy kei. Jeśli coś stuka, ciężko odpala albo budzi wątpliwości, lepiej wyjaśnić to przed wypłynięciem.

Następnie przychodzi czas na detale sprzętu ratunkowego. Trzeba obejrzeć kamizelki, sprawdzić zapięcia i stan pianki, upewnić się, że koło ratunkowe jest dobrze zamocowane, a liny wolne od przetarć i zbędnych węzłów. Robimy to zawsze, niezależnie od tego, czy wybieramy niewielką łódź żaglową, czy większą jednostkę, taką jak nasza Antila 34 Progresja.

Na końcu zostaje prognoza pogody i plan awaryjny. Jeśli zapowiadany jest silny wiatr albo burze, a załoga nie ma doświadczenia w takich warunkach, lepiej odpuścić. Mazurska pogoda potrafi zmienić się w ciągu godziny. Dobrze wcześniej wiedzieć, gdzie na trasie znajdują się porty, w których można bezpiecznie schować się przed załamaniem pogody.

Ostatni punkt to instruktaż załogi. Nawet jeśli sam żeglowałeś już wiele razy, osoba początkująca na pokładzie powinna wiedzieć, gdzie leży apteczka, jak założyć kamizelkę i jak zachować się w awaryjnej sytuacji. Kilka minut rozmowy przed wypłynięciem naprawdę robi różnicę.

Bądźmy bezpieczni i żeglujmy rozsądnie.